آیا کروبی میتواند گزینهی ما باشد؟
الف. اشکذری
معمولا وقتی رفتار آقای کروبی را نقد میکنم با این پرسش مواجه میشوم که اگر کروبی بماند و قالیباف و احمدینژاد کدام را انتخاب میکنی؟ البته این سوال استفهام انکاری است و مقصود این است که در نهایت اگر گزینهها ارجحتر در عرصه نباشند مجبوریم کروبی را انتخاب کنیم. اما من الان در این یادداشت میخواهم بررسی کنم در چنین وضعیتی باید چه کار کرد؟
بنظرم تلاش برای پیروزی یک فرد در انتخایات ریاست جمهوری به سه تیپ دلیل قابل تصور است:
1- انگیزهای عمومی سلبی: وضعیت کشور خصوصا در این دوره باعث شده است که تلاش برای باز گرداندن عقلانیت به ساختار تصمیم گیری کشور، انگیزهای قوی باشد. این که بتوان جلوی تخریب بیشتر زیربناهای اقتصادی کشور را گرفت. حداقل ثبات لازم برای توسعه و رشد را فراهم آورد. سیاست خارجی به گونهای اصلاح کرد که کشور از خطرهای جدی و فوری در امان بماند هدفی است که با حضور یک فرد معقول که توانایی پیروزی بر احمدی نژاد را داشته باشد محقق میشود. البته تحلیل من این است که میانگین مردم از عملکرد دولت و ناراضی هستند و هر نامزدی که بتواند خود را به عنوان آلترناتیو دولت نهم اعتماد مردم را کسب کند پیروز خواهد بود.
2- انگیزههای عمومی ایجابی: نگاه ابزاری به قدرت و تلاش برای ایجاد تغیرات ایجابی به سمت یک وضعیت مطلوب؛ مانند تلاش برای تقویت مردمسالاری، نهادهای حافظ حقوق مردم و تقویت ارکان نظارتی؛ در یک کلام دموکراتیزه کردن ساختار سیاسی کشور به عنوان یک پروژهی برنامه ریزی شده.
3- انگیزههای شخصی : هرچه ورود به قدرت به عنوان یک هدف در کانون توجه باشد این انگیزه اهمیت بیشتری مییابد. با قدرت گرفتن یک فرد که ارتباط شخصی و تعلق تاریخی به جریانی خاص دارد؛ راه ورود آنها را به قدرت تسهیل میشود. به عبارتی تلاش برای رئیس جمهور شدن یک فرد برای این است که دوستان و نزدیکانش به دولت راه یابند.
البته شانس انتخاب شدن با تمام پیچیدگیهایش ضرب در مجموع این فاکتورها، نمرهی است که بر مبنای آن میتوان ارزیابی کرد که هر فرد چقدر نمره میآورد و یا اساسا نمرهی قبولی میآورد یا نه.
خوب بیایید به طور مثال وضعیتی که از میان کاندیداهای موجود آقای قالیباف، کروبی و احمدینژاد گزینهها در دسترس برای انتخاب باشند، را در نظر بگیریم. البته فرض کنید برای اینکه به آقای کروبی آبانس داده باشیم از نگاه کسی که دغدغههای اصلاحطلبانه داشته باشد افراد را ارزیابی کنیم. تکلیف آقای احمدی نژاد مشخص است یعنی عملا ارزیابی بین آقای کروبی است و قالیباف.
فاکتور اول: بنظرم نمیآید این دو نفر از این حیث تفاوت بنیادینی با هم بکنند. هر کسی دیگر هم اکنون رئیس جمهور بود شاید شرایط این گونه نبود. نمیخواهم ذهن خوانی کنم و در مورد انگیزههای فردی این دو نفر بگویم از اینرو بنظرم سابقهی آقای قالیباف به طور نمونه دورهی مدیریتش در نیروی انتظامی و تا حدی شهرداری تهران نشان داده است رویکردش به امور –با هر انگیزهای- تدبیر عقلانی است. هرچند آقای کروبی به دلیل نداشتن سوابق اجرایی جدی –چه مثبت یا منفی- در این زمینه ساکت است من در این زمینه به آقای قالیباف نمرهی بالاتر البته با اختلاف کم میدهم.
فاکتور دوم: گفتار سیاسی آقای کروبی بیشتر ابراز وفاداری به نظم موجود انتقاد از اصلاحطلبان است همچنان که در انتخاب گذشتههم مفهوم مردم سالاری و سایر مفاهیم متجدد در برنامهها او جایی نداشت. البته آقای قالیباف هم در این زمینه چندان دست پری ندارد ولی نشان داده است که با هر انگیزه و هر تکیه گاهی مستعد رفتار دموکراتیکتر است. چنان که در مقام شهردار تهران از تمان شکایتهای شهرداری از رسانه صرف نظر کرد. از سوی دیگر شاید بتواند با باز تولید رقابتی پایدار در ساختار قدرت شرایط را برای دموکراتیزه کردن فضا، فراهمتر کند. با این توضیح من نمرهی این دو نفر را نزدیک به هم میدانم شاید قالیباق با اختلاف جزئی جلو تر باشد.
فاکتور سوم: کروبی برای کم کردن شکاف خود با بلوک قدرت از شکاف بین خود و اصلاحطلبان کنده است. بیش از همیشه از آنها فاصله گرفته است. البته با در نظر گرفتن ترکیب مجلس هشتم پایین بودن این نمرهی این فاکتور قابل درک است. اما با وجود همهی اینها با توجه به ریشههای تاریخی مشترک کروبی با اصلاحطلبان بازهم به نظرم در مجموع در این فاکتور نمرهی کروبی بالاتر است.
شانس انتخاب شدن: فرض کنید مردم بنا داشته باشند به آلترناتیو احمدینژاد انتخاب کنند. حال در نظر بگیرید تودهی مردم ناراضی که عمتا به رسانههای مکتوب ما دسترسی ندارند بین قالیباف و احمدینژاد دنبال آلترناتیو میگردند. یکی در مقام شهردار شیک پوش تهران است که دستاوردها اجراییش را پروپگاندا کرده است و در این سالها مواضع انتقادی در مقابل دولت داشته است. دیگری هم یک روحانی است که در این سالها مستولیتی نداشته است و عمدهی گفتارش هم در التزام به نظم موجود و نقد اصلاح طلبان است. من فکر می کنم تودهی مردم قالیباف را آلترناتیو مییابند.
با این توضیحات به نظرم در بدتر شرایط هم کروبی نمیتواند گزینهی مناسبی برای اصلاحطلبان باشد.
